Wynagrodzenia w gospodarce narodowej a wynagrodzenie w nauce

To, że w nauce nie zarabia się kokosów – wiadomo. To, że polska nauka jest chronicznie niedofinansowana – też nikogo już nie dziwi. Ale dopiero kiedy zestawi się liczby, widać, jak dramatyczna jest sytuacja.

W 2025 roku minimalne wynagrodzenie asystenta w Polskiej Akademii Nauk (doktoranta) wynosi 4685 zł. Brzmi nieźle? Otóż nie – bo to zaledwie 19 zł więcej niż ustawowa płaca minimalna. Państwo polskie mówi młodym badaczom: Wasza praca intelektualna, lata nauki i wysiłku są warte dokładnie tyle, co absolutne minimum na rynku pracy.

Na papierze dużo lepiej wyglądają kwoty przypisane do wyższych stanowisk. Profesor tytularny ma zagwarantowane minimum 9370 zł, a profesor uczelni lub instytutu – 7777 zł. Tyle tylko, że w realiach współczesnej gospodarki te kwoty wcale nie są na poziomie, który pozwalałby zatrzymać najlepszych naukowców w kraju. Wysoko wykwalifikowany specjalista poza uczelnią czy instytutem badawczym bardzo często może zarobić znacznie więcej – nierzadko dwukrotnie.

Warto spojrzeć też na tło gospodarcze. Przeciętne wynagrodzenie w Polsce w 2025 roku wynosi 8962 zł. To oznacza, że:

• profesor zarabia o nieco ponad 400 zł więcej niż średnia,
• profesor uczelni/instytutu – mniej niż przeciętny pracownik,
• a asystent (doktorant) w PAN – o 40% mniej niż średnia krajowa.

Młodzi badacze dostają sygnał: Twoja praca jest wyceniana jak praca na najniższej krajowej. Starsi profesorowie – że po dekadach kariery ich wynagrodzenie ledwie wyrasta ponad przeciętną pensję w gospodarce. Nic dziwnego, że młodzi nie widzą w nauce przyszłości, a doświadczeni badacze coraz częściej wybierają inne ścieżki – za granicą lub poza akademią.

To nie jest kwestia wygórowanych oczekiwań. To kwestia szacunku i rozsądku państwa. Nauka nie może być luksusem dostępnym tylko dla tych, których stać na życie za minimalne wynagrodzenie. Jeśli Polska naprawdę chce być „krajem innowacji”, to najpierw musi sprawić, by praca naukowca nie była wyborem heroizmu, lecz normalną drogą zawodową.